Амьдрал бол аадар бороо өнгөрөхийг хүлээх явдал биш. Харин инээмсэглээд бороон дунд бүжиглэж сурах явдал юм.

Monday, September 1, 2014

Ерөнхийлөгчийн хичээлийг үзээд төрсөн сэтгэгдэл

Ерөнхийлөгчийн хичээлийг анх удаа үзэв. Арга зүй, агуулгын дэс дараа нь аятайхан санагдсаан. Гэхдээ шинэчилсэн хөтөлбөр гээд яриад байгаа ч яг үнэндээ миний л мэдэхийн л сүүлийн 5 жил багш нар чадах чинээгээрээ л энэ арга барилаар нь хичээлээ заасаар л ирсэн. Харин ганц л зүйлийг огт ойлгохгүй юм. Шинэчлэгдээд байгаа гэсэн тэдгээр сургуулиудад буюу "улсын" гэж тодотгосон сургуулиудад боловсролын шинэчлэл хийгээд байгаа "удирдагч"-дын маань хэдийнх нь хүүхэд сурдаг бол? 
"Бүх эцэг эх хүүхдээ сайн хүн болохыг л хүсдэг" гэж Ерөнхийлөгч маань хичээлдээ их л тодотгов. Тэгвэл улсын сургуулиуддаа өөрсдийнхөө хүүхдүүдийг сургахгүй өндөр төлбөртэй хувийн сургуульд сургаж байгаа өөрсдийнх нь үйлдлийг ойлгохгүй юм. Тэгээд шинэчлэл гэдгээ хувийн сургуулиудаасаа хуулбарлаж хийнэ. Өдөрт 40-50 хүүхэдтэй, гурван ээлжээр хичээллэдэг сургууль, багш нарыг 25-30, зарим нь үүнээс ч цөөхөн хүүхэдтэй ажиллаж, нэг ээлжээр хичээллэдэг хувийн сургуулиудтай хэрхэн харьцуулах. Тэмээ ямаа хоёрыг жишсэнтэй адил баймаар юм. Аль ч салбарын дарга нарын үйлдэл тус салбарын үнэлэмж, үнэлгээ, чанарын талаарх иргэдийн эргэлзээг улам их төрүүлж байгаа бус уу.

2012 онд "Эх нялхсын эрүүл мэнд, төрөлт"-ийн асуудлыг хэлэлцсэн үндэсний хурал дээр Эрүүл мэндийн яамны нэг дарга нь "Гурван гал эмнэлэг их сайхан үйлчилгээ үзүүлсэн. Миний ач тэнд төрсөн. Манай эмнэлэгүүд сайхан болсон байна. Бүсгүйчүүд минь төрөөд бай төрөөд бай. Монголын үрс олон болог" гэж ярьж байсныг санав. Өндөр төлбөр төлж хүүхдээ төрүүлдэг эмнэлгийг ачааллаа даахаа байгаад дөнгөж төрсөн эх хүүхдийг ганц ч хонуулахгүй гэрт нь гаргадаг эмнэлгүүдтэй жишиж байх.

Эцсийн эцэст бид чинь хүүхдээ 15.000-5.000 долларын төлбөртэй сургуульд сургаж, сайн зассан замаар утаанаас хол хордохгүй амьдарч, хувийн эмнэлэгт 3-5 сая төгрөг төлж, эсвэл үүнээс ч өндөр үнээр гадаадад хүүхдээ төрүүлж, Тайланд, Солонгос руу явж эмнэлэгт хэвтдэг тэгсэн мөртөө "ард түмэн, улс орны амьдрал хүнд байна. Бид л өөрчлөлт хийж чадна" гэж ярих, бас иргэдээсээ асуулгүйгээр гэнэ гэнэ туршилт хийдэг дарга нартай, ХҮМҮҮНЛЭГ, АРДЧИЛСАН, ИРГЭНИЙ НИЙГМИЙГ байгуулах гэж байгаа үлгэр жишээ АРДЧИЛСАН УЛС юм байна шүү дээ.

Wednesday, August 27, 2014

Тэмдэглэлийн талаарх "тэмдэглэл"

Гэнэт маш ихээр харамсав. Урж тастаж, шатаасан өдрийн тэмдэглэлдээ. Нууц нууц байхдаа л үнэ цэнэтэй гэдэг. Харин миний өөрөөсөө ч нууж байсан нууц маань тэр үед нууц биш болчихсон хэрэг. Тэгээд л галд шатсан. 12-той жаахан охин уйдахдаа ахынхаа номын сангаас олсон соц үеийн түүхийн хэлтэрхий гэлтэй хуучин хирнээ шинэ дэвтэр олоод тэмдэглэл хөтөлж эхэлсэн юм. Өдөрт юу хийснээ, юу бодож, мөрөөдөж байгаагаа, өөрийнхөө тухай, өрөөл бусдын тухай гээд өчнөөн зүйл бичиж эхэлсэн юм. Харин одоо яг юу бичиж байснаа санахгүй байх юм. Үүнээс л болоод өнөөдөр харамсал төрчихсөн хэрэг. 

Тэр үед надад цорын ганц найз байлаа. Гэр - сургууль гэсэн маршруттай, хатуу өвөөгийн хяналтад хичээл хийхээс өөр зүйл мэдэхгүй, дүнсгэр, дуу цөөнтэй охинтой яаж гэдгийг нь мэдэхгүй ч ангийн маань хамгийн хөөрхөн охин (бусдыг нь мэдэхгүй ч би л лав ингэж боддог байсан санагдана) найз болчихсон байлаа. Хичээлээ тараад л манайд юм уу, тэднийд очиж хичээлээ хийнэ, хоол хийж иднэ, ном солилцон уншина, нийлж ангийхаа хөвгүүдийг шоглоод л. Одоо бодоход санах бодох зүйлгүй сайхан өдөр хоногууд өнгөрч. Энэ хооронд би өнөөх дэвтэртээ "нууц" гэж бодсон бүхнээ бичээд л, амьтай бүхнээс нууж, хүн бүхнийг уншчих вий гэж хардсаар л. Мөн ч их "нууц"-тай байж дээ. Гэтэл нэг өдөр дотроос адын хүсэл хатгаад болдоггүй. Найз маань тэмдэглэлийн дэвтрээ манайд ил орхиод явчихаж шүү. Унших уу үгүй юу? - Энэ чинь байж болшгүй зүйл. -Хүний юманд дураараа хүрч болохгүй ... бодол хөвөрсөөр л... Нэг мэдэхэд би дэлгээд уншаад эхэлчихсэн байсан юм. Харин одоог хүртэл тэр үйлдэлдээ харамссаар. Учир нь найз маань миний өөрөөсөө ч нуугаад байдаг өнөөх дэвтрийг аль хэдийнэ уншчихсан байдаг байгаа. Дээр нь бусад найзууддаа хэлсэн талаараа өөрийнхөө дэвтэр дээр бичсэн байсан санагдана. Дотор харанхуйлаад л яах учраа олохгүй, уур хүрч, ичиж байлаа. Харин миний хийсэн хамгийн эхний үйлдэл нь өөрийнхөө өдрийн тэмдэглэлийн хуудас бүрийг нэг нэгээр нь ураад галд шатаачихсан. Шатаж дуусах хүртэл нь харж суухдаа нүднээс минь нулимс дусалж байсансан. Найздаа харин тэр талаар юу ч хэлсэнгүй. Дахиж хэзээ тэмдэглэлийн дэвтэр хөтлөхгүй гэж өөртөө амлав. Тэр өдрөөс хойш бид хоёрын хооронд ямх ямхаар зай завсар гарсаар, одоо сураг нь ч алдарч.

Харамсал хөвөрсөөр мартагдсан дурсамж руу минь ингээд нэвтрээд ирэх гэж. Өдөр өдрийн дурсамж шингэсэн дэвтэр, үерхэж дотноссон найзаа санагалзан суух өдөр ирэх гэж. Хаа нэгтээ мартагдсан хүүхэд насны гэгээн гэж хэлж болохоор дурсамж. Нөхөрлөл, итгэл, бас бяцхан атаархал. Тэгээд төгсгөл.

Өнөөдөр харин тэмдэглэлийн дэвтрээ нухацтай нь аргагүй нээж харав. Өдөр өдрийн ажлын төлөвлөгөө, уулзалтын хуваарь, шинэ, хуучин санаанууд, онч үг, зарим нэг шүлгийн мөр, номны тэмдэглэл, амралтын хуваарь, санхүүгийн тооцооны мэдээлэл... Өсвөр насандаа бичиж байсан мэдрэмж, сэтгэл хөөрөл, гутрал, гомдол, хайр, "нууц" аль нь ч энд алга... Хачирхалтай нь би өөрөө харин энд байгаа болов уу гэж бодогдох.

Saturday, July 19, 2014

Тэмдэглэл #1

"Хүн төрөлхтний зөвхөн өөрийнхөө л төлөө хийдэг, ганцаардлаас зугтах, айх айдсаа давах оролдлого, бас гарц нь ХАЙР". 

Энэ миний л тодорхойлолт. Хатуу, магадгүй харгис байж магад. Гэхдээ ХАЙР гэдэг зүйл ирсэн шигээ аз жаргал биш айдас, зовлонг дагуулаад байдаг юм биш байгаа. Тийм болохоор л магадгүй үүнээс зугтаж, өөрийгөө зовоохгүй гэсээр яваад гэнэт нүүр тулахдаа манан дунд жолоо алдаад яахаа мэдэхгүй төөрчихсөн, тэр нь томоо гэгч АЙДАС болчихоод өршөөлгүйгээр цоо ширтэн үг, үйлдэл бүрийг минь дэнсэлж байж мэдэх. Хүн аймшигтай амьтан юм. Тэр юу ч болж чаддаг. Гагцхүү хүн хүн хэвээрээ л үлдэх нь хамгаас хэцүү мэт бодогдох. Түүний сэтгэлд шунал, хүсэл тачаал, атаа, өс үргэлж бадарч, унтарч, басхүү асахаа хүлээн нуугдаж  байдаг. Гагцхүү хэрхэн зохицуулах вэ гэдгээс л хүний жинхэнэ мөн чанар ил харагддаг. Гэхдээ  эхэнд хэлсэнчлэн ганц зөвтгөл нь хайр ч байж магад. 

Дуэльд дуудагджээ, нэгэнт ухрахгүйгээр. Эсрэг талд минь шунал, айдас зогсож байна. Эдэнтэй шархдахгүйгээр биш юм аа гэхэд ядаж бага хохирол амсан учраа олох нь зөвхөн миний асуудал болж. Хүч хүрэхгүй ч байж магад. Гэхдээ эцсийг нь хүртэл үзэлцээд л дуусах тэр хүч чадал түүнээс минь ирж байна.

"Айх" синдром гэж нэрлэсэн. Яагаад гэж үү? Мэдэхгүй. "Тийм" гэхийн аргагүй мэдрэмж мэдрэхээрээ өөрөө өөртөө өгөөд сурчихсан оношны нэг нэршил нь. Энэ удаагийнх маань харин "айдас" байлаа. Гэхдээ энэ айдас надад хором бүрийг үнэтэй, сүүлийнх мэт үнэлэх үнэлэмжийг, цаг хугацааг үнэмлэхүй болохыг, цаашдын ирээдүй гэж байдгийг, бас итгэлийг надад өгсөн.

Sunday, June 8, 2014

"Сайхан бие"-ийн тухай

Өсвөр насандаа үеийхнээсээ өндөр, бор арьстай, том биетэй, махлаг охин байсан учир нэр хоч авч, тэдэнтэй чацуу болох гэж бөгтийж явдаг, чимээгүй, үл үзэгдэгч охин байж. Бусад охидын л адил саваагүйтэж үсээ хайчлан, нүүрээ будаж (нууцаар), өтгөн ургадаг гэсэн домогт итгэн хөмсгөө хүртэл хусаж байсан түүх надад бий. Мянга "хөөрхөн" харагдах гэж оролдлоо гээд би Кристина Агулера, Викториа Бекхэм, Ким Ха Нил болчихгүй нь мэдээж. Миний ийнхүү аяглаж, давхраа хийлгэмээр байна хэмээн гоншигноход ээж аав хоёр минь "эхлээд аав нь хийлгэчихье, гоё болвол миний охин хийлгэ" гээд инээж байсан нь одоо ч санагддаг. Бас энэ л хайр намайг аварсан гэж итгэдэг. 

11 настай охиныхоо хамрыг засуулах гээд гоо сайхны хагалгаа хийлгэнэ гээд дагуулж яваа ээж, оюутан болохоосоо өмнө давхраа хийлгэж "хөөрхөн" болох гэж мөрөөдөж, мөнгө цуглуулж буй охин, охиноо том болохоор гоо сайхны хагалгаа хийлгэчихнээ хэмээн хээв нэг найзууддаа хуучилж буй аав. Энэ бүхэн нөгөөх л "Төгс гоо сайхан" гэсэн хуурмаг хирнээ бодит мэт хэт үнэмшүүлсэн "сордог элс" рүү аль хэдийнэ бид "баяртай"-гаар шигдээд эхэлснийг харуулж байгаа бус уу. Өөрийгөө голно, үр хүүхдээ голно. Эцэст нь гоо сайхан үйлдвэрлэгчид, хувцас загварын брэндүүд бүтээгдэхүүнээ борлуулах гэсэн бүхий л бизнесийн сурталчилгаа, шоу, нэвтрүүлэг, савангийн дуурь, сэтгүүлүүдийн "үр дүн", "хэрэгсэл" төдий болохоо өөрсдөө хүснэ, хүлээн зөвшөөрнө. 

Эцэг эхээс бүрэн бүтэн, эрүүл саруул төрсөн хирнээ өөрийгөө өөчилж, голж ямар үр дүнд хүрэхээ мэдэхгүй муйхраар элдэв бүтээгдэхүүн хэрэглэж, арьс махаа зүсүүлж, тайруулж, ясаа хусуулж, химийн бодис бие рүүгээ шахуулж байгаа нь хэнд ашигтай вэ? гэдгийг бодох цаг аль хэдийнэ болжээ. Уг бид чинь нь дахин давтагдашгүй, цорын ганц ХҮН гэсэн хаягтайгаар энэ хорвоо дээр ирсэнсэн. 

Сонголт ... ?

Сонголт. Зарчим, нийтлэг үнэт зүйлийн эсрэг зөн совин, сайхан сэтгэлийг тавих сонголт. Энэ сонголттой эсрэгцэх, тэгээд ганцаар үлдэх сонголт. Хэн нэгнийг хайх мэдрэмж. Магадгүй өөрийгөө. Зам зааж өгөх, зөвлөх, туслах, нөлөөлөх гэсэн оролдлогууд. Улам төөрүүлэх. Улам цаашлуулах, удаашруулах, манантуулах. Удаашрах сонголт. Цаг хугацаа урсан буйг мэдрэх мэдрэмж, хором мөч бүхэн алсран холдохыг ухаарах, мэдэх, ухамсарлах. Өөрийгөө бас л хайсаар. Ирмэгийн нөхцөл. Ийм л байдаг байх гэсэн төсөөлөлд умбах. Төсөөлөх нь сонголтод нөлөөлөх, төсөөлөх нь амьдрах, амьд үлдэхэд нөлөөлөх. Зүгээр л орхих, хэн нэгнийг, ямар нэгэн зүйлийг. Бас л ирмэгийн нөхцөлийг. Абсурд баатруудын мэдрэмж, тэмцэл ямар утга учиртай байсныг хайх, эргэцүүлэх. Гэхдээ одоо бол ямар ч нэмэргүй. Бас ... ямар ч нэмэргүй гэж бодох сонголт. Гарцыг олох. Олсон гэж бодох, итгэх итгэл. Сонголт.

Saturday, November 16, 2013

"Том"-чуудад

"Архи амьдралын дайсан" гэдэг хирнээ өөрсдөө найз нөхөдтэйгээ шөнөжин унтуулахгүй хажууд нь архидна. "Тамхи татаад үзээрэй чи!" гэсэн мөртөө ширхэгийн тамхинд гүйлгэнэ. "Одоогийн охид садарлалаа" хэмээн уулга алдах хирнээ өөрийнхөө охины насны охидын толгойг эргүүлж садарлах. "Худлаа хэлж болохгүй" гэж сургадаг байж "гэртээ байхгүй гэж хэл" хэмээн загнана. Хүн зодож болохгүй гэх мөртөө өөрсдөө "би чамд гар хүрэх эрхтэй" хэмээнэ. "Эр хүн уйлдаггүй юм" гэх мөртөө согтуудаа нус нулимстайгаа хутгалдан тэдний дэргэд амьдралыг зүхнэ. "Хараалын үг хэллээ" гэж тэднийг зандрах мөртөө эрхэм гишүүдээсээ эхлээд л үйлдлээрээ өнөөх үгээ хэлнэ. "Гудамжинд хог хаяж болохгүй" гэж дээд доодгүй сургах мөртөө машины цонхоороо хэнэггүй ундааны лааз шидлэнэ. "Хүнийг бүү ялгаварла" гэдэг хирнээ ядарсан нэгнийг цааш түлхэж, задарсан нэгнийг улам өргөмжилнө. "Ямарч хүнтэй хүндэтгэлтэй харьц" гэх мөртөө өөрсдөө тэднийг үл хүндэтгэж, дээрэлхэн харьцана. "Чи миний эрдэнэ" гэх мөртөө, ааш нь хувирахаар чамаас болж бид мөнгө олох гэж ингэж зовж байна гэх. "Чиний л ирээдүйн төлөө" хэмээн араатантай нийлж амьдаар нь тарчилгах. Тэдний сайн сайхны төлөө гэж мянга хашгирдаг мөртөө боловсрох, эмчлүүлэх, тоглох газраас нь хумсалж, өөрсдийнхөө нэр хүнд, эд хөрөнгөө зузаатгаад эргэж ч харалгүй тал болох. Үүнийгээ элч, хамгаалагч, ивээн тэтгэгч, сайн нөхөр гэсэн сүржин нэрээр чимэх. Ёс суртахуунтай байх талаар тэднийг залхтал нь сургах мөртөө өөрсдөө үүндээ хэзээ ч эргэлзэхгүй бас хэзээ ч ийм байж үлгэрлэхгүй ...

ТОМ хүмүүс ямар аймшигтай ертөнцөд тэднийг амьдруулж байгаагаа, гэрэлт ирээдүй минь гэж хичнээн тэнгэрт тултал магтавч хэзээ ч гэрэл гэгээг олж харахгүй болтол нь нүдийг нь таглачихаад байгаагаа олж харж чадахааргүй болтлоо сохорчихож гэж үү.

Saturday, September 14, 2013

Үхлийн тухай зарим үгс

  • Бурхад хүнд атаархдаг. Бид мөнх бус учир. Бидний сүүлийн мөч яг одоо ч байж мэднэ. Цаг мөч бүхэн үнэ цэнэтэй байдаг учраас бидэнд атаархдаг. Тиймээс бидэнд цаг хугацааны мөч бүхэн гайхалтай байж чаддаг. Бүх хүн үхдэг. Одоо эсвэл 50 жилийн дараа. Ямар ч ялгаа байхгүй. \"Трой" Ахильс \
  • Хүний амьдралын ариун үнэ цэнийн талаар санваартнууд л дэмий донгосдог. \"Сталин" зохиолоос\

  • Эцсийн бүлэгт үхэл л ялалт байгуулдаг юм. \"Сталин" зохиолоос\
  • Хэн ч хэдийд ч үхэхээ мэдэхгүй. Тиймээс гашуудан, гутрах, шаналах гэдэг нь цагийн гарз. 
  • Хүүхэд харанхуйгаас айдаг шиг бид үхлээс айдаг. Учир нь тэнд юу байдгийг мэдэхгүй учир. \Фрэнсис Бэкон\
  • Үхэл яг цагтаа ирэхгүй байх юутай гаслантай. \Пауло Коэло "Вероника үхэхээр шийдсэн нь"\
  • Үймэх салхинд зүг чиг бий юу, Үхэх цаг ирэхэр болзоо хэмжээ бий юу? \Данзанравжаа\